1995 - In den beginne

Waar begin je wanneer je verhaal al bijna dertig jaar duurt? En waarom zou je uberhaupt dit delen? Ik begin gewoon bij het begin. Ik deel het omdat het je misschien helpt om veerkracht te ontwikkelen en om zodoende weer zelf je koers uit te zetten. Ja, zelfs als je elke dag pijn hebt is er nog genoeg om van te genieten.

Mijn eerste kennismaking met zenuwpijn — want daar draait dit verhaal om — was ongeveer dertig jaar geleden. Najaar 1995 om precies te zijn. Ik werd geveld door een hernia. De behandeling was destijds eenvoudig: platliggen. Minimaal zes tot acht weken bracht ik door op bed, of in mijn geval op een matras in de woonkamer. Dat was zwaar, maar achteraf gezien slechts een voorproefje. Het echte gedonder begon in 2010.

2010 – Het echte gedonder begint

Tijdens een vakantie in Portugal voetbalde ik met onze zoon Bas. Eén verkeerde beweging was genoeg. Vanaf dat moment schoot er een snerpende pijn door mijn linkerbeen, helemaal tot in mijn voet. Terug in Nederland volgden een bezoek aan de huisarts, een scan en de mededeling dat ik opnieuw een hernia had. Vanwege de ernst van de klachten en het risico op verdere schade kreeg ik het advies om mij te laten opereren.

Allemaal prima, dacht ik. Als die pijn maar weggaat.

Voor het eerst ontdekte ik toen wat een wachtlijst werkelijk betekent wanneer je iedere minuut van de dag kapotgaat van de pijn. Na enkele maanden wachten ging ik zelf op zoek naar een alternatief. Zo kwam ik in contact met dokter Simons, die in Keulen een gespecialiseerde herniakliniek had. Daar was geen wachtlijst. Na wat heen-en-weerbellen met mijn zorgverzekeraar kreeg ik toestemming om mij in Duitsland te laten behandelen. Ik belde de kliniek en kon — bijna niet te geloven — al binnen vier dagen terecht. Wij onderweg. San zat achter het stuur; ik lag op de achterbank. Zitten ging inmiddels vrijwel niet meer. In Keulen werd ik in een halve dag volledig onderzocht. De conclusie was duidelijk: een operatie was noodzakelijk. Of ik de dinsdag daarop terug kon komen? Dan zou ik diezelfde dag worden geopereerd, één nacht blijven en woensdag weer naar huis mogen. Ik weet nog goed dat ik volledig in shock was. Geen weken of maanden wachten met die snerpende zenuwpijn, maar de week erna al geholpen worden.

November 2010 – Valse hoop

De operatie vond in November 2010 plaats. Ik kan mij nog als de dag van gisteren herinneren hoe ik uit de narcose ontwaakte. ‘Meneer Jongman, wordt u maar rustig wakker. Over een uurtje mag u proberen uit bed te komen.’ Een uur later stond ik inderdaad naast mijn bed. Zonder pijn. Ik zette voorzichtig een paar stappen en belde daarna, met tranen in mijn ogen, San. Zij was na het brengen weer naar huis gereden om voor de kinderen te zorgen. Ik kon haar vertellen dat de pijn weg was.

Want en persoonlijk vind ik dat dit vaak wordt vergeten, pijn raakt nooit alleen de patiënt. Pijn raakt het hele gezin.

De dag na de operatie haalde San mij op. De achterbank ging plat en liggend reden we terug naar huis. Verkeersdrempels waren tijdens die rit een totaal nieuwe ervaring. Zelfs wanneer San er stapvoets overheen reed, stuiterde ik alle kanten op. Dat was bepaald geen pretje. Maar goed we geraakte thuis. Na een paar rustige dagen begon ik onder begeleiding van een fysiotherapeut aan mijn herstel. Langzaam pakte ik mijn leven weer op. Totdat de zenuwpijn enkele maanden later terugkeerde. In het begin besteedde ik er niet zoveel aandacht aan. Ach, het zal er wel bij horen, ik moet het de tijd geven hebben ze gezegd. De pijn werd niet minder, nee sterker ik kreeg meer en meer pijn en bovenal de snerpende zenuwpijn door het linkerbeen naar mijn linkervoet was er weer.....

2011 – Een nieuwe hernia, één niveau hoger

In augustus 2011 zocht ik opnieuw contact met dokter Simons. Na onderzoek bleek dat ik een nieuwe hernia had, ditmaal één niveau hoger. Ik kon mijn oren niet geloven. Ik moest opnieuw onder het mes. Begin oktober 2011 werd ik voor de tweede keer in Keulen geopereerd. Daarna volgde opnieuw een lange periode van opbouwen en revalideren. Twaalf maanden lang werkte ik aan mijn herstel en hoopte ik dat het deze keer wél goed zou blijven gaan. Nu, zoveel jaren later, moet ik eerlijk zeggen dat ik daarna nooit meer helemaal pijnvrij ben geweest. De snerpende zenuwpijn was aanvankelijk verdwenen, maar er bleef altijd een zeurende pijn aanwezig. Bij overbelasting of één verkeerde beweging kon die pijn weer omslaan en was het enkele weken afzien.

Ik leerde ermee leven. Althans, dat hield ik mijzelf voor. Mijn aanpak was simpel: doorgaan en negeren. Als je niet meer kan, kun je nog zeker 5 kilometer lopen toch? Opgeven is geen is optie. Om maar eens een paar clichés te noemen die ik mijzelf voor hield.

2012–2015 – Doorgaan, negeren en steeds meer inleveren

Voor mijn werk reisde ik veel naar het buitenland. Dat werd steeds zwaarder. Vooral de lange reizen naar de Verenigde Staten en Japan waren slopend. Dagenlang werken op een beurs of show betekende lang staan, veel lopen en ’s avonds ook nog dineren met klanten en collega’s. Na twee dagen kon ik vaak nauwelijks meer staan of lopen van de pijn. Waar mijn collega’s vanuit het hotel naar de beurs liepen, nam ik een taxi. Niet uit gemak, maar omdat dat kleine stukje lopen simpelweg niet meer ging. Het kostte veel energie om mijn evenwicht te bewaren en ik struikelde meer en meer omdat de aansturing van het linkerbeen problematischer werd naar gelang ik moe was. In die periode maakte ik ook voor het eerst mee dat ik in het openbaar viel. Volgens mij was het in Dallas. Ik sprak een volle zaal met klanten en partners toe, struikelde en ging onderuit. Gelukkig wist ik toen nog niet hoeveel struikelen, wankelen en vallen mij later nog te wachten zou staan.

Uiteindelijk moest ik stoppen met wereldwijd werken en reizen. Het ging gewoon niet meer. Ik ging ‘regionaal’ aan de slag — al betekende regionaal in mijn werk nog altijd Europa, het Midden-Oosten en Afrika. De pijn bleef. Een altijd aanwezige zeurende pijn, afgewisseld met periodes van snerpende zenuwpijn. Ik onderging regelmatig onderzoeken en scans om te controleren of er nieuwe schade was ontstaan.

2016 – Een bijzonder verjaardagscadeau

Eind 2015 mocht ik weer eens door de scanner omdat de pijn ondanks pijnstilling fors was toegenomen. De uitslag was duidelijk: er was nieuwe schade ontstaan die geopereerd moest worden. Deze keer kon alles redelijk snel worden geregeld. Op 25 maart 2016, mijn verjaardag, werd ik in Dordrecht geopereerd. De ingreep duurde langer dan verwacht, waardoor ik twee dagen in het ziekenhuis moest blijven.

Dat geeft mij meteen de gelegenheid om iets te zeggen wat soms te weinig wordt uitgesproken. Ik ben diep onder de indruk van het verplegend personeel dat mij door de jaren heen heeft verzorgd. Hun betrokkenheid, geduld en aandacht waren geweldig, terwijl zij het vaak veel te druk hadden.

Met goede hoop ging ik naar huis. Ik zou alles op alles zetten voor mijn revalidatie. Ik heb geen idee hoeveel uren ik bij de mannen van FysioFit Altena heb doorgebracht. Aan hun en mijn inzet heeft het in ieder geval nooit gelegen.

2016–2020 – Pijn, pijn en nog eens pijn

Na enkele weken thuiswerken — zittend wanneer dat kon en anders liggend — ging ik weer verder. Ik beperkte mijn internationale reizen steeds meer. Nu schrijf ik dat gemakkelijk, maar destijds wilde ik absoluut niet erkennen dat reizen meer en meer een probleem werd. Toch bleef ik regelmatig in de regio onderweg. Want wat is het internationale werk mooi: mijn teams in de verschillende landen zien, partners ontmoeten en klanten bezoeken. Dat ik tijdens zo’n reis steeds meer pijn had en daarna steeds langer nodig had om te herstellen, wilde ik niet onder ogen zien. Oorspronkelijk zat de pijn vooral in mijn linkerbeen en voet. Langzaam kwamen daar andere klachten bij: pijn in mijn heup, mijn rechter arm en hand, schouders en nek, om een paar gebieden te noemen.

Om van de zeurende en snerpende pijn af te komen, probeerde ik van alles: fysiotherapie, dry needling, acupunctuur, osteopathie, haptonomie en zelfs een vorm van hypnotherapie. Als je voortdurend pijn hebt, probeer je bijna alles. Niets gaf echter een blijvend resultaat.

Ondertussen bleef ik ‘gewoon’ doorgaan aldan niet met de ondersteuning van sterke pijnstillers. Naast mijn vaste strategie van doorgaan en negeren, zocht ik op een gegeven moment ook een andere manier om aan de pijn en de frustratie over mijn toenemende beperkingen te ontsnappen: alcohol. Dat was niet verstandig. Alcohol verdoofde misschien even, maar loste niets op. Inmiddels drink ik gelukkig al jaren geen druppel meer.

2021 – Een zenuw bekneld in mijn nek

De zomer van 2021 was geen pretje, maar ook toen bleef ik doorgaan. Tijdens een zakenreis ging het echt goed mis. Ik liep niet meer, ik strompelde. Ik viel meerdere keren in het bijzijn van collega’s, op de luchthaven, in het hotel en kon alleen met hulp van een ander uit een stoel opstaan. Mijn collega’s drongen erop aan dat ik contact zou opnemen met mijn specialisten in Tilburg, waar ik inmiddels onder behandeling was. Advies was duidelijk naar huis vliegen en een scan maken. Ik weet niet meer precies hoe die dagen zijn verlopen. Dat zegt waarschijnlijk genoeg over de toestand waarin ik verkeerde. Ik weet nog wel dat ik direct na aankomst in Nederland een scan kreeg. Diezelfde dag volgde de uitslag en enkele dagen later moest ik al worden geopereerd.

Er zat een zenuw bekneld in mijn nek. Dat verklaarde ook waarom ik naast de zenuwpijn in mijn linkerbeen inmiddels klachten in mijn rechterarm had. Deze operatie was anders dan de eerdere ingrepen. De uitstulping zat op een bijzonder lastige plek en de verwachtingen waren niet positief. De schade kon zo ernstig zijn dat de operatie nauwelijks effect zou hebben. De klachten konden zelfs tijdelijk erger worden. De boodschap was eigenlijk: we doen ons uiterste best, maar we kunnen niets beloven.

Had ik eerder aan de bel moeten trekken? Waarschijnlijk wel. Maar dat is achteraf gemakkelijk gezegd wanneer je jarenlang hebt geleerd om pijn te negeren en altijd door te gaan. Op maandag 29 november 2021 werd ik in het ETZ te Tilburg geopereerd. Daarbij werd een koofje, een zogeheten cage, tussen de nekwervels geplaatst. Toen ik na de operatie wakker werd, merkte ik al snel dat mijn rechterarm rustig was. Maar kon ik ook weer een beetje normaal lopen?

Dit is opnieuw zo’n moment dat ik nooit zal vergeten. Ik zette mijn eerste stappen op de gang. Ik kon weer redelijk normaal lopen, zonder al te veel pijn. Een dag later, op 30 november — de verjaardag van mijn vrouw San — mocht ik naar huis. Daarna begon opnieuw de revalidatie bij FysioFit Altena. Er werd mij verteld dat een zenuw zich gedurende twaalf tot achttien maanden nog kon verbeteren. Dus ging ik weer vol goede moed aan de slag. Nu zou het toch eindelijk stabiel en draaglijk worden?

2022–2023 – Elke keer jezelf weer oprichten

In de herfst van 2022 werden de klachten opnieuw ernstiger. De bekende pijn was er altijd al, met de gebruikelijke pieken, maar vooral mijn lopen ging snel achteruit. Mijn coördinatie werd slechter, met struikelen, wankelen en vallen als gevolg. Zo viel ik bijvoorbeeld tijdens een bezoek met Bas aan de Formule 1 in België. Ik probeerde mijzelf op te vangen. Dat lukte redelijk alleen mijn pols deed daarna toch wel erg veel pijn. Pijn werd niet minder de dagen erna en de pols kreeg alle kleuren van de regenboog. Een week later ging ik toch maar eens naar de huisarts. Mijn pols bleek gebroken. Dat kon er ook nog wel bij. Mijn linker onderarm ging in het gips. Niet echt handig als je met links schrijft. Maar met een beetje oefenen kon ik na een paar dagen eigenlijk best weer veel. Zelfs het typen op de laptop ging, iets langzamer, prima.

Maar de pijn werd dus in het najaar van 2022 weer heftiger. Na verschillende scans — het kon toch niet waar zijn dat er alweer een beknelling zat? — belandde ik opnieuw op de operatietafel. Op 5 april 2023 werd ik geopereerd. Daarna volgden weer maanden revalideren met de mannen van FysioFit Altena. Ondanks alle adviezen had ik voor mijzelf allang besloten dat ik na een dag of vier vanuit huis weer een beetje zou gaan ‘hobbyen’. Werken dus. Echt waar: bellen en videogesprekken voeren gaat prima wanneer je ligt.

Opnieuw pepte ik mijzelf op. Opnieuw ging ik vol aan de slag met revalideren. Deze keer zou het beter worden.

Maar al snel bleek dat mijn pijnniveau vrijwel hetzelfde bleef als voor de operatie. De pijn was er iedere dag, ieder uur, iedere minuut en iedere seconde. Wanneer ik mijzelf weer te zwaar belastte, volgde een periode van snerpende zenuwpijn. Slapen lukte nog maar een paar uur per nacht. Herstellen deed ik nauwelijks. Mijn mobiliteit ging verder achteruit. Staan en lopen werden moeilijker en pijnlijker. Ik moest steeds harder vechten om de dag door te komen, terwijl mijn lichaam steeds meer tijd nodig had om bij te komen. Daar kwamen nieuwe klachten bij. De coördinatie van mijn rechterhand werd opnieuw slechter. Ik kan je verzekeren dat het ongelooflijk frustreert wanneer je voortdurend typefouten maakt omdat je je vingers niet goed kunt aansturen. Ook kreeg ik spierpijn door mijn hele lichaam. Ik dacht dit kwam door overbelasting van de bezoeken aan de sportschool. Dus dat bouwde ik af, hielp weinig waarna ik geen andere mogelijkheid meer zag dan te stoppen met fitness.

2024–zomer 2025 – Meer klachten, maar geen antwoord

Ik kwam regelmatig bij de huisarts al was het maar om een herhaal recept te krijgen voor de pijnstilling. Zo ook begin 2024 omdat de spierpijnen en mijn vermoeidheid toch wel behoorlijk waren. Uit bloedonderzoek bleek dat mijn ontstekingswaarden veel te hoog waren. Duidelijke aanwijzingen voor ontstekingen in mijn pezen en spieren. Ik kreeg andere pijnstillers en Prednison voorgeschreven en werd doorverwezen naar een reumatoloog. Na verschillende onderzoeken ontstond het vermoeden dat ik spierreuma had. Er volgde medicatie. Dat was bepaald geen feest. Het duurt vaak weken ovoordat duidelijk wordt of een medicijn effect heeft, terwijl de bijwerkingen zich ondertussen wel laten voelen.

Een van die bijwerkingen ontdekte ik tijdens een weekje zon met San, bedoeld om samen even te ontspannen. Na aankomst zat ik ongeveer twee uur in de zon. Niet veel later verschenen overal blaasjes en blaren op mijn huid. De volgende dag belde ik de specialist. ‘Het komt inderdaad heel soms voor dat mensen met dit medicijn uitslag krijgen door de zon.’ Dat had ik liever vóór vertrek gehoord. De eerste dagen van de vakantie bracht ik grotendeels binnen door. De laatste dagen kon ik, volledig bedekt met kleding, met een pet op en vanuit de schaduw, kijken hoe de anderen van de zon genoten.

Na in een jaar tijd drie verschillende medicijnen te hebben geprobeerd en meerdere Prednison kuren , was ik er helemaal klaar mee. Ik was geen stap verder. Naast de pijnen die ik al jaren kende, merkte ik geen enkele verbetering van de spierpijn. De bijwerkingen waren ondertussen behoorlijk vervelend. Ook de reumatoloog wist uiteindelijk niet goed meer welke kant we op moesten. In de zomer van 2025 werd ik daarom doorverwezen naar een nieuwe neuroloog. Met mijn medische voorgeschiedenis konden de spierklachten misschien toch samenhangen met de zenuwschade. Behalve mijn werk — dat ik vanuit huis nog altijd bleef doen — had ik de leuke dingen in mijn leven inmiddels grotendeels op een laag pitje gezet. Mijn vertrouwen in de medische wereld, die ik ondertussen voor mijzelf de ‘wittejassenbrigade’ noemde, was ondanks alle ongetwijfeld goede bedoelingen tot een minimum gedaald.

De nieuwe neuroloog zette opnieuw allerlei onderzoeken in gang. Er werd zelfs een radioactieve stof toegediend om mogelijke afwijkingen op te sporen en onder meer kanker uit te sluiten. De uitkomst was geruststellend én frustrerend: geen bijzondere afwijkingen en geen kanker, maar ook geen verklaring waarmee ik verder kon. ‘Helaas, meneer Jongman, ik kan niets voor u betekenen. Heeft u weleens aan ontspanningsoefeningen gedacht? Of aan mindfulness?’ Mijn eerste reactie was woede. Man, ik heb pijn. Véél pijn. En dan kom jij mij vertellen dat ik mij moet ontspannen? Hoe dan? Achteraf begrijp ik beter wat hij mogelijk bedoelde. Maar op dat moment klonk het niet als hulp; het voelde alsof mijn pijn niet serieus werd genomen.

Dus ging ik weer door.

Najaar 2025 – De keiharde realiteit

In september 2025 was ik ten einde raad. Mijn leven stond vrijwel stil. Leven was overleven geworden. Ik werkte nog altijd, maar dat kostte ongelooflijk veel energie. Mijn lichaam herstelde niet meer en ik was zowel lichamelijk als geestelijk uitgeput. In de eerste week van oktober 2025 moest ik op het laatste moment een geplande zakenreis annuleren. Ook de campervakantie die San en ik voor de week erna hadden gepland, ging niet door. Na overleg met mijn huisarts en urenlange gesprekken met San besloot ik nog één keer een second opinion te vragen, ditmaal bij de afdeling Neurologie van het Radboudumc in Nijmegen.

De neuroloog was kristalhelder. Ik had geen reuma of een andere nieuwe aandoening. Er was blijvende zenuwschade en die zou niet meer verdwijnen. Mijn linkerbeen had inmiddels zichtbaar enige kilo's aan spiermassa verloren, omdat bepaalde spieren door de zenuwschade niet meer goed werden aangestuurd.

Ik zou de rest van mijn leven met deze schade en de gevolgen ervan moeten leven.

Wat ik nog kon overwegen, was een revalidatietraject gericht op chronische pijn. Ik moest rekening houden met een intensief proces dat zmaar twaalf maanden zou kunnen duren. Ik was sprakeloos. Wie mij kent, weet dat dat niet vaak voorkomt. Ik wist niet of ik blij moest zijn omdat er eindelijk duidelijkheid was, opgelucht omdat ik niet verder hoefde te zoeken, of juist boos, verdrietig en volledig uit het lood geslagen. Ik was 58 jaar en kreeg te horen dat ik de rest van mijn leven pijn zou houden. In mijn hoofd streepte ik meteen nog een aantal zaken van mijn bucketlist.

Eind 2025 – Een andere weg

Na een paar dagen en verschillende gesprekken, onder andere met mijn huisarts, maakte ik een afspraak met een revalidatiearts van het Amphia Ziekenhuis in Breda. In november 2025 vond het eerste gesprek plaats. De arts vertelde dat zij mij konden helpen, maar alleen wanneer ik mij volledig voor het traject zou openstellen en accepteerde dat het langdurig en intensief zou worden. Ook adviseerde zij mij om hulpmiddelen te gaan gebruiken die het lopen konden ondersteunen. Of te wel twee aparte trajecten maar wel direct aan elkaar gelieerd.

De aanpak zou een andere worden. Niet genezen maar revalideren, accepteren en een nieuwe koers uitzetten. Om mij een idee te geven wat die nieuwe koers zou kunnen zijn liet ze mij achter een rollator lopen. Of ik ook even een rolstoel wilde proberen? Ik had namelijk verteld dat op het vliegveld naar de gate lopen, inmiddels ook een lijdensweg was. "Waarom pak je dan niet zo een rolstoel die op het vliegveld staat? Of laat je je naar de gate brengen met zo'n "treintje". Nou dat ging Denhard natuurlijk niet doen, in rolstoel zitten en mij even door de gang van het ziekenhuis laten duwen. Never nooit!

Al met al een een zeer confronterend artsenbezoekje...

Na het eerste gesprek volgde een vervolgafspraak om alles op een rij te zetten. Begin 2026 zou de intake plaatsvinden. In de aanloop daarnaartoe moest ik mijn activiteiten afbouwen. Dat betekende onder andere minder werken, zodat ik bij de start van het intensieve deel helemaal zou stoppen. Wie mij kent, weet hoeveel ik van mijn werk houd. Zelfs met alle pijn vond — en vind — ik mijn werk ongelooflijk boeiend. Te horen krijgen dat ik minimaal twaalf weken volledig uit de roulatie zou zijn, was daarom een keiharde randvoorwaarde. Maar er waren geen andere opties meer. Volgens de artsen was ik lichamelijk en geestelijk volledig uitgeput. Ze hadden gelijk.

Letterlijk op de laatste dag van 2025 besloten we gezamenlijk dat ik in het nieuwe jaar zou beginnen aan een revalidatietraject voor chronische pijn bij Revant in Breda. Tegelijkertijd werd een traject gestart om mijn lopen verder te onderzoeken en een geschikt hulpmiddel te vinden. Uiteindelijk werden dat speciale orthopedische schoenen, gecombineerd met een spalk voor mijn linkerbeen.

Voorjaar 2026 – Start van het revalidatietraject

In januari 2026 doorliep ik meerdere intakedagen bij Revant. Op basis daarvan werd een behandelplan opgesteld. Eind januari vertelde ik mijn teams dat ik vanaf medio maart minimaal twaalf weken uit de roulatie zou zijn. Eind maart begon ik in Breda aan het programma. De behandeling was gebaseerd op Acceptance and Commitment Therapy, beter bekend als ACT. Het doel daarvan is niet om de pijn weg te krijgen, maar om anders met de pijn om te gaan en opnieuw ruimte te maken voor een waardevol leven. Dat klinkt eenvoudig. Dat is het niet.

Daarnaast werd ook mijn lopen verder in kaart gebracht in het loop expertise centrum van Revant. Meten, onderzoeken en lopen in het virutele bos. Uiteindelijk kreeg ik het advies om orthopedische schoenen te gaan dragen en een "spalk" voor mijn linkerbeen. Gelukkig bleek dat er tegenwoordig best moderne orthopedische schoenen bestaan. Door de ACT sessies was ik inmiddels zover dat ik accepteerde dat deze ondersteuning nodig was. Nu, enkele maanden verder kan ik niet meer zonder. Het is een verademing dat ik nu ontspannen kan lopen. Ik kan om mij heen kijken terwijl ik loop zonder bang te zijn om te vallen. Er ging letterlijk een wereld voor mij open toen ik wandelend om mij heen keek! Het was niet alleen voor mij een mega verbetering maar ook voor het gezin een grote verandering. Ze konden met een gerust hart met mij mee lopen zonder continue te moeten monitoren hoe het lopen gaat en mij te waarschuwen voor mogelijke stoepranden, oneffenheden etc. etc.

Medio juni 2026 – Met veerkracht op koers

Nu, medio augustus 2026, kan ik zeggen dat het traject bij Revant mij ongelooflijk veel heeft gebracht. Het was een heftige, confronterende, pijnlijke, vermoeiende en spannende periode. Soms was het ook leuk. Ik heb veel geleerd, veel ervaren en ook zwarte sneeuw gezien. Toch is het iedere minuut waard geweest.

Ik ben er absoluut nog niet. Op dit moment ben ik volop bezig met mijn re-integratie op het werk. .

Ik heb opnieuw een koers voor mijzelf uitgezet, gebaseerd op mijn persoonlijke waarden. Ik heb geaccepteerd dat de pijn er iedere dag is. Ik vecht er niet meer voortdurend tegen. Ik probeer nieuwsgierig te zijn naar wat ik voel, beter naar mijn lichaam te luisteren en zo veel mogelijk in het hier en nu te leven. Niet alles tegelijk, maar telkens één kleine stap. Natuurlijk heb ik nog mindere momenten en slechte dagen. Net als ieder ander.

Maar weet je wat ik heb ontdekt?

Wanneer ik vanuit mijn waarden leef en minder tegen de pijn vecht, krijgt die pijn minder invloed. Ik heb meer plezier en beleef mijn dagen met meer energie en gedrevenheid dan ik jarenlang heb gedaan. De pijn is niet verdwenen en zal altijd met mij meereizen. Maar zij zit niet langer aan het stuur.

Ik bepaal weer de koers!