Van Maria via Jansje naar Luctor

Soms begint een speurtocht met niet veel meer dan een oude foto, een paar verhalen uit de familie en een naam. In mijn geval was die naam Jansje. De Jansje was het binnenvaartschip waarop leden van mijn familie hebben gewoond en gevaren. Ik wist dat het schip eerder Maria had geheten en dat het na de verkoop waarschijnlijk als Luctor verder was gegaan. Maar wat was er daarna met het schip gebeurd?

Die eenvoudige vraag bleek verrassend moeilijk te beantwoorden. Schepen worden verkocht, krijgen nieuwe namen, worden verlengd of opnieuw gemotoriseerd. Soms verandert hun uiterlijk zo sterk dat ze tientallen jaren later nauwelijks nog herkenbaar zijn. Bovendien bleek Luctor bepaald geen unieke scheepsnaam te zijn. Een paar keer dacht ik: dit moet hem zijn. En een paar keer zat ik ernaast.

De sleutel was geen naam, maar een nummer

• De doorbraak kwam toen ik niet langer alleen op scheepsnamen zocht, maar op het brandmerk: 22 B MIDD 1927 Een scheepsnaam kan veranderen. Een brandmerk hoort bij de juridische identiteit van het schip en is uniek. Het wordt fysiek in het vaartuig aangebracht en blijft daardoor een veel betrouwbaarder aanknopingspunt. S2HO legt hier uit hoe een brandmerk is opgebouwd en waarom het niet hetzelfde is als een meetnummer. Via het Scheepsmetingsregister van S2HO zocht ik op 22 B MIDD 1927. Het register koppelt vier metingen aan elkaar:

• Zb816N — Maria

• R13463N — Jansje

• R22719N — Luctor

• R38484N — Luctor

Daarmee verscheen voor het eerst een controleerbare reeks: MARIA → JANSJE → LUCTOR

Maria: het verhaal begon anders dan ik dacht

De oudste gekoppelde meting betreft de Maria. Het schip staat geregistreerd als klipperschip, met een lengte van 19,92 meter en bouwjaar 1912. Pieter Cornelis Roest wordt bij deze meting als eigenaar genoemd. Dat was een verrassing. In eerdere versies van mijn onderzoek ging ik uit van bouwjaar 1914. De officiële meetregistraties noemen echter 1912. Een latere meting, R38484N, vermeldt bovendien Gebr. Paans in Roodevaart als werf en bouwplaats. Voor dit onderzoek hanteer ik daarom 1912 en Gebr. Paans als de best gedocumenteerde gegevens van dit moment. Mocht ooit een oudere, overtuigende primaire bron iets anders aantonen, dan zal ik die conclusie opnieuw moeten beoordelen. Historisch onderzoek betekent immers ook dat je eerdere aannames durft los te laten. Meer over de werf is te lezen op de pagina Scheepswerf Gebr. Paans in Roodevaart.

Het brandmerk verschijnt in 1927

Het Kadaster heeft bevestigd dat het schip op jul 25, 1927 onder brandmerk 22 B MIDD 1927 werd teboekgesteld. Een getuigschrift van inbranding uit dat jaar koppelt het schip, dan nog onder de naam Maria, aan P. Roest, schipper te Breskens. Op het schip wordt het nummer aangebracht dat uiteindelijk de rode draad van mijn hele onderzoek zou worden. De historische Kadasterstukken zijn te doorzoeken via de Kadaster Informatie Database van S2HO. Zoek daar op 22 B Midd; het jaartal mag volgens de handleiding worden weggelaten.

Van Maria naar Jansje

Bij de volgende bekende meting verschijnt hetzelfde brandmerk opnieuw, maar nu heet het schip Jansje. Het meetnummer is R13463N. Het schip wordt omschreven als motorklipperschip, heeft een lengte van 24,06 meter en W. Jongman staat als eigenaar vermeld. Daarmee kwam voor mij een belangrijk stuk familiegeschiedenis rechtstreeks in een officieel scheepsregister terecht. Wanneer de Maria precies van Roest naar Jongman overging, weet ik nog niet. De akte en de exacte datum van die overdracht behoren daarom nog tot de open vragen van mijn onderzoek.

Een schip dat bleef veranderen

De opeenvolgende metingen laten zien hoe ingrijpend het schip door de jaren heen veranderde:

• Maria: 19,92 meter;

• Jansje: 24,06 meter;

• Luctor in 1957: 35,83 meter;

• Luctor in 1975: 35,78 meter.

Die verschillen wijzen sterk op verlengingen en andere verbouwingen. Wanneer die werkzaamheden precies zijn uitgevoerd, door welke werf en in hoeveel fasen, is nog niet vastgesteld.

Jansje wordt Luctor

De bevestiging van een familieverhaal vond ik bij meetnummer R22719N. Het schip heet daar Luctor, maar nog belangrijker is de verwijzing naar de vorige meting: R13463N — de Jansje. Het officiële meetregister verbindt beide namen daarmee rechtstreeks met hetzelfde schip. De Luctor werd op mrt 18, 1957 in Rotterdam gemeten. Het schip was toen:

• 35,83 meter lang;

• 5,02 meter breed;

• 1,86 meter ingezonken;

• goed voor een waterverplaatsing van 206,802 ton.

De naamsverandering moet dus vóór mrt 18, 1957 hebben plaatsgevonden. Binnen mijn familie werd de verkoop van de Jansje rond 1954 geplaatst. Dat kan nog steeds juist zijn, maar de precieze verkoopdatum en de naam van de koper moeten nog met een eigendoms- of leveringsakte worden bewezen.

Hetzelfde nummer, ruim dertig jaar later

Een van de mooiste documenten uit mijn speurtocht dateert van jul 17, 1958. De Luctor ligt dan in Kruispolderhaven. Een scheepsmeter verklaart dat het brandmerk opnieuw fysiek in het schip is aangebracht: 22 B MIDD 1927. Het getuigschrift verwijst ook naar meetbrief R22719N. Het nummer dat in 1927 bij de Maria hoorde, zit ruim dertig jaar later dus nog steeds letterlijk op de Luctor. Ik publiceer de oorspronkelijke registerscans hier niet. Het Maritiem Museum Rotterdam staat digitaal verspreiden van de afbeeldingen niet toe zonder voorafgaande toestemming. De gegevens zijn wel te controleren via het register en de handleiding van het Scheepsmetingsregister.

Een hypotheek en een bijna verkeerde afslag

Een week later, op jul 24, 1958, wordt een hypotheek van ƒ 27.000 geregistreerd. Op de historische kaart staat de naam Levinus Oscar Daelman uit Westdorpe.

Even dacht ik dat ik daarmee een nieuwe eigenaar van de Luctor had gevonden. Bij nauwkeuriger lezen bleek zijn naam echter in de kolom schuldeiser te staan. Daelman was dus hypotheekverstrekker en niet de eigenaar. Dat soort momenten zijn typerend voor deze speurtocht. Een naam vinden is niet genoeg. Je moet ook begrijpen waarom die naam in een document staat en welke juridische rol de persoon had. Wie hypotheekgegevens over een schip wil opvragen, kan daarvoor terecht bij Hypotheekinformatie schip van het Kadaster.

De laatste bekende meting

De volgende en vooralsnog laatste meting is R38484N, gedateerd op jan 8, 1975. Het schip heet nog steeds Luctor. Deze registratie vermeldt:

• werf: Gebr. Paans;

• bouwplaats: Roodevaart;

• bouwjaar: 1912;

• lengte: 35,78 meter;

• breedte: 5,02 meter;

• waterverplaatsing: 208,540 ton;

• brandmerk: 22 B MIDD 1927;

• vorige meting: R22719N.

Er staat geen volgende meting vermeld. Daarmee eindigt het spoor in de oude liggers van de Scheepsmetingsdienst, maar niet in de administratie van het Kadaster.

Het spoor loopt door tot 1979

Op jan 22, 1976 verschijnt op de historische Kadasterkaart nog een wijziging. Als gekozen domicilie wordt Meeuwdonk 44 in Veghel vermeld, met verwijzing 417/122. Eerder, op mrt 27, 1957, stond daar Oostkade 34 in Sas van Gent, met verwijzing 5/162. Een gekozen domicilie is een juridisch adres en hoeft niet het werkelijke woonadres van de eigenaar te zijn. De onderliggende stukken bij 417/122 en 5/162 kunnen mogelijk duidelijk maken wie destijds bij het schip betrokken was en waarom deze adressen zijn vastgelegd. Inmiddels heeft het Kadaster nog een belangrijk gegeven bevestigd: de teboekstelling onder brandmerk 22 B MIDD 1927 werd op nov 26, 1979 doorgehaald. Dat is een nieuwe einddatum voor het administratieve spoor, maar nog niet voor het fysieke schip. Een doorhaling betekent dat het schip uit de Nederlandse openbare registers is uitgeschreven. Dat kan bijvoorbeeld samenhangen met sloop, vergaan of registratie in het buitenland, maar de doorhaling alleen bewijst niet welke van die mogelijkheden hier van toepassing was. Het Kadaster legt uit wat een doorhaling van de teboekstelling inhoudt.

Heel veel Luctors, maar niet dé Luctor

Een van de lastigste onderdelen van mijn speurtocht was dat Luctor geen zeldzame scheepsnaam was. Ik vond verschillende schepen waarvan ik korte tijd dacht dat ze misschien de vroegere Jansje waren. Zo was er een Luctor die eveneens bij Paans in Roodevaart was gebouwd. Dat leek veelbelovend, maar dat schip stamde uit 1914 en had andere afmetingen. Een andere Luctor werd in 1953 gekocht door Van der Vliet en Bezemer, maar bleek in 1928 als Entreprise te zijn gebouwd. Weer een andere Luctor uit 1912 kwam van Zwolsman in IJlst. Steeds kwam ik terug bij dezelfde les: Niet de naam, maar het brandmerk bepaalt de identiteit.

Wat weet ik inmiddels zeker?

Mijn oorspronkelijke vraag was eenvoudig: wat gebeurde er met de Jansje nadat het schip uit de familie verdween? Een groot deel van het antwoord is inmiddels gevonden:

• de metingen van Maria, Jansje en Luctor zijn via brandmerk 22 B MIDD 1927 en de opeenvolgende meetnummers met elkaar verbonden;

• de huidige officiële meetgegevens noemen 1912 als bouwjaar en Gebr. Paans in Roodevaart als werf;

• in 1927 is de Maria gekoppeld aan P. Roest uit Breskens;

• later verschijnt hetzelfde schip als Jansje, met W. Jongman als eigenaar;

• vóór mrt 18, 1957 krijgt het schip de naam Luctor;

• de laatste bekende scheepsmeting dateert van jan 8, 1975;

• het Kadasterspoor loopt door tot de doorhaling van de teboekstelling op nov 26, 1979.

Welke vragen staan nog open?

De belangrijkste ontbrekende schakels zijn nu:

• Wanneer en via welke akte ging het schip van Roest naar Jongman?

• Wanneer werd de Jansje precies verkocht en wie was de koper?

• Wanneer en waar werd het schip verlengd en verbouwd?

• Wie was in 1957, 1958, 1975 en 1976 de eigenaar van de Luctor?

• Waarom werd de teboekstelling in 1979 doorgehaald?

• Werd het schip gesloopt, geëxporteerd of onder een andere naam voortgezet?

• Zou het schip misschien nog bestaan?

Het Kadaster heeft laten weten dat vooral eigenaarsgegevens beschikbaar zijn over de periode tussen de teboekstelling in 1927 en de doorhaling in 1979. Ik heb dat overzicht inmiddels aangevraagd. Mijn volgende stap is het bestuderen van die eigenaarsreeks en het achterhalen van de onderliggende stukken bij de verwijzingen 5/162 en 417/122. Meer informatie over de gegevens die het Kadaster over schepen verstrekt, staat bij Eigendomsinformatie schip. Op dit moment ben ik afwachting van de officiële documenten die ik heb opgevraagd bij het kadaster.

De speurtocht gaat dus verder: MARIA → JANSJE → LUCTOR → ? Wordt vervolgd.

Bronnen en verder lezen

• Scheepsmetingsregister — S2HO — zoek op brandmerk 22 B MIDD 1927 of op de meetnummers Zb816N, R13463N, R22719N en R38484N.

• Kadaster Informatie Database — S2HO — voor historische Kadasterkaarten en getuigschriften van branding.

• Handleiding Scheepsmetingsregister — Maritiem Museum Rotterdam — uitleg over liggers, brandmerkboeken en de zoekmogelijkheden.

• Uitleg over brandmerken — S2HO — uitleg over het verschil tussen een brandmerk en een meetnummer.

• Scheepswerf Gebr. Paans — SSRP — achtergrondinformatie over de werf in Roodevaart.

• Eigendomsinformatie schip — Kadaster — informatie over geregistreerde eigenaars en scheepsgegevens.

• Hypotheekinformatie schip — Kadaster — informatie over hypotheken, schuldeisers en beslag.

Onderzoeksstand: 10 augustus 2026. Nieuwe primaire bronnen kunnen aanleiding geven om onderdelen van deze reconstructie aan te vullen of te herzien.