Chronische pijn: als pijn niet meer alleen een waarschuwing is

Pijn kennen we allemaal. Je stoot je knie, verbrandt je hand of verrekt een spier en je lichaam geeft onmiddellijk een duidelijk signaal: let op, hier gebeurt iets wat aandacht nodig heeft. Acute pijn heeft daarmee een belangrijke beschermende functie. Maar wat gebeurt er wanneer pijn niet meer verdwijnt? Wanneer weken maanden worden, onderzoeken misschien weinig duidelijkheid geven en pijn steeds meer invloed krijgt op je werk, slaap, relaties en toekomstplannen?

Dan spreken we over chronische of aanhoudende pijn.

Chronische pijn is meer dan langdurig last hebben van een lichaamsdeel. Het kan uitgroeien tot een complex samenspel tussen lichaam, zenuwstelsel, gedachten, emoties, gedrag en omgeving. Juist daarom vraagt omgaan met chronische pijn vaak om een bredere benadering dan alleen proberen de pijn weg te krijgen.

Wat is chronische pijn?

Bij acute pijn is er meestal een duidelijke relatie tussen beschadiging en pijn. Een wond geneest, een ontsteking neemt af of een gebroken bot herstelt. Naarmate het lichaam herstelt, vermindert normaal gesproken ook het pijnsignaal.

Bij chronische pijn ligt dat ingewikkelder.

Soms blijft er een lichamelijke oorzaak bestaan, bijvoorbeeld bij artrose, reumatoïde artritis of een andere langdurige aandoening. Maar pijn kan ook blijven bestaan nadat de oorspronkelijke beschadiging grotendeels of volledig is hersteld. Het zenuwstelsel kan gevoeliger zijn geworden en pijnsignalen sterker gaan verwerken. Dit wordt onder andere sensitisatie genoemd. Dat betekent niet dat de pijn “tussen de oren zit”. De pijn die iemand ervaart is echt. Wel weten we tegenwoordig dat pijn niet uitsluitend wordt bepaald door wat er op één plek in het lichaam gebeurt. Ook het zenuwstelsel, de hersenen, slaap, stress, emoties, eerdere ervaringen, gedrag en de sociale omgeving kunnen invloed hebben op de pijnervaring. Daarom wordt chronische pijn tegenwoordig vaak vanuit een biopsychosociaal perspectief bekeken: biologische, psychologische en sociale factoren kunnen elkaar beïnvloeden.

Verschillende vormen

Chronische pijn is geen enkelvoudige aandoening. Er bestaan verschillende pijnmechanismen en deze kunnen bovendien naast elkaar voorkomen.

• Nociceptieve pijn ontstaat door beschadiging of irritatie van weefsel. Denk bijvoorbeeld aan pijn door artrose of een langdurige ontsteking.

• Neuropathische pijn, ook wel zenuwpijn genoemd, ontstaat door beschadiging of een aandoening van het zenuwstelsel. Mensen omschrijven deze pijn bijvoorbeeld als brandend, tintelend, elektrisch of schietend.

Daarnaast kan het pijnsysteem zelf overgevoelig worden. Prikkels die normaal gesproken weinig of geen pijn veroorzaken, kunnen dan toch als pijnlijk worden ervaren. Fibromyalgie is een bekend voorbeeld van een aandoening waarbij veranderde pijnverwerking een belangrijke rol kan spelen. In de praktijk zijn de grenzen niet altijd scherp. Verschillende mechanismen kunnen tegelijkertijd aanwezig zijn. Daarom is een individuele beoordeling belangrijk.

Impact op een mensenleven

Wie langdurig pijn heeft, heeft niet alleen pijn. Chronische pijn kan langzaam steeds meer terrein innemen. Slapen wordt moeilijker. Bewegen kost meer moeite. Concentreren lukt minder goed. Werk wordt zwaar of valt helemaal weg. Hobby's verdwijnen. Sociale afspraken worden afgezegd omdat vooraf niet duidelijk is hoe het lichaam die dag zal reageren. Ook emotioneel kan de belasting groot zijn. Frustratie, angst, machteloosheid, verdriet en somberheid zijn begrijpelijke reacties wanneer het lichaam voortdurend grenzen lijkt te stellen. Daar komt bij dat chronische pijn vaak onzichtbaar is. Aan de buitenkant kan iemand er gezond uitzien terwijl boodschappen doen, autorijden, werken of een verjaardag bezoeken enorm veel energie vraagt. Ik zal de komende periode met je delen wat het voor impact op mijn leven heeft gehad.

Dat kan tot pijnlijke opmerkingen leiden:

“Maar je ziet er toch goed uit?” Of “Heb je daar nu nog steeds last van?”

Het voortdurend moeten uitleggen of verdedigen van je beperkingen kan minstens zo vermoeiend worden als de beperkingen zelf. Chronische pijn kan bovendien je identiteit raken. Misschien was je iemand die altijd werkte, sportte, voor anderen zorgde of overal aan meedeed. Wanneer dat niet meer vanzelfsprekend is, ontstaat een moeilijke vraag: Wie ben ik als ik niet meer kan leven zoals vroeger?

Dat verlies krijgt niet altijd voldoende aandacht, terwijl het een belangrijk onderdeel kan zijn van leren leven met langdurige pijn.

Pijn-angst-vermijdingscirkel

Pijn kan begrijpelijkerwijs angst oproepen. “Als dit pijn doet, maak ik dan iets kapot?”

Vanuit die gedachte kan iemand activiteiten gaan vermijden. Op korte termijn geeft dat soms opluchting. Maar langdurig steeds minder bewegen en ondernemen kan ook gevolgen hebben. De lichamelijke conditie kan afnemen, het vertrouwen in het lichaam wordt kleiner en waardevolle activiteiten verdwijnen. Het tegenovergestelde kan trouwens ook gebeuren.

Sommige mensen negeren hun grenzen juist en gaan op goede dagen maximaal door. Daarna volgt een terugslag en noodgedwongen rust. Vervolgens begint dezelfde cyclus opnieuw. Omgaan met chronische pijn betekent daarom vaak zoeken naar een duurzame balans tussen activiteit en herstel, in plaats van voortdurend wisselen tussen overbelasting en volledige stilstand.

Van pijn bestrijden naar veerkracht en opnieuw een leven opbouwen

Misschien is dat wel een van de moeilijkste veranderingen bij chronische pijn. Niet stoppen met zoeken naar passende medische hulp. Niet doen alsof pijn er niet is. En zeker niet alles zomaar accepteren. Maar tegelijkertijd voorkomen dat pijn de enige maatstaf wordt waarmee je bepaalt of een dag geslaagd is. Herstel hoeft namelijk niet uitsluitend te betekenen dat alle pijn verdwijnt. Herstel kan óók betekenen dat je weer vertrouwen krijgt in je lichaam. Dat je ontdekt wat nog mogelijk is. Dat je beter je grenzen herkent. Dat je weer contact maakt met mensen. Dat je activiteiten oppakt die betekenis geven. En uiteindelijk misschien dat je kunt zeggen:

“Pijn is een onderdeel van mijn leven, maar mijn leven is groter dan mijn pijn.”

Juist hier kan de Acceptance and Commitment Therapy (ACT) je ongelooflijk bij helpen.

Informatie over chronische pijn

Voor betrouwbare Nederlandstalige informatie kun je onder andere terecht bij:

• https://pijnstad.nl/

In Pijnstad vind je betrouwbare, goed leesbare informatie over chronische pijn. Krijg je steun van anderen met pijn. En ontdek je hoe je op weg gaat naar een leven waarin pijn niet alles bepaalt.

• Huisarts.nl – Chronische pijn
  Praktische, medisch gecontroleerde informatie over het ontstaan van chronische pijn, behandeling en wat je zelf kunt doen.
  Lees meer over chronische pijn op Thuisarts.nl

• Pijnpatiënten naar één stem
  Patiëntenorganisatie met informatie, ervaringskennis, lotgenotencontact en informatie over pijnzorg.
  Bezoek Pijnpatiënten naar één stem

• Revalidatie.nl – Chronische pijn
  Informatie over chronische pijn en de mogelijkheden van revalidatie en multidisciplinaire behandeling.
  Lees meer over chronische pijn en revalidatie

• Pijn.nl – Chronische pijn
  Nederlandstalige uitleg over pijn, chronische pijn en sensitisatie.
  Lees meer op Pijn.nl

Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Bij nieuwe, ernstige of veranderende pijnklachten is het verstandig contact op te nemen met je huisarts of behandelaar.