Van Maria via Jansje naar Luctor
Soms begint een speurtocht met niet veel meer dan een oude foto, een paar verhalen uit de familie en een naam. In mijn geval was die naam Jansje: het binnenvaartschip waarop leden van mijn familie hebben gewoond en gevaren. Ik wist dat het schip eerder Maria had geheten en na de verkoop waarschijnlijk als Luctor verder was gegaan. Ik wilde door middel van onderzoek zoveel mogelijk gedocumenteerd terugvinden van de geschiedenis van het schip.
De sleutel was geen naam, maar een nummer
Bij aanvang van mijn onderzoek gebruikte ik de naam van het schip als belangrijkste zoeksleutel. Maar al snel kwam ik erachter dat dit eigenlijk niet werkt. Schepen kunnen worden verkocht, hernoemd, verlengd en opnieuw gemotoriseerd. Een naam alleen is daarom geen betrouwbaar bewijs dat twee vermeldingen over hetzelfde schip gaan. Ik ontdekte dat er een veel betere zoeksleutel bestaan namelijk het brandmerk. Het brandmerk is het vaste kenmerk waarmee het schip in de historische Kadaster- en meetgegevens terug te vinden is. In deze speurtocht bracht het brandmerk 22 B MIDD 1927 de verschillende registraties bij elkaar.
De onderstaande meetnummers laten de opeenvolgende registraties zien bij brandmerk 22 B MIDD 1927:
Zb816N — Maria
R13463N — Jansje
R22719N — Luctor
R38484N — Luctor
De openbare liggers zijn te raadplegen via het Scheepsmetingsregister van S2HO (https://s2ho.nl/LSD/top/common/ZoekInLiggers_01.php). De uitleg over brandmerken van S2HO (https://s2ho.nl/handleidingen/kadaster-gegevens/kadaster-info-verklaard/brandmerken-uitleg/) beschrijft hoe een brandmerk verschilt van een meetnummer.
De doorbraak kwam dus toen ik niet langer alleen op scheepsnamen zocht, maar op het brandmerk: 22 B MIDD 1927. Een scheepsnaam kan veranderen. Een brandmerk hoort bij de juridische identiteit van het schip en is uniek. Het wordt fysiek in het vaartuig aangebracht en blijft daardoor een veel betrouwbaarder aanknopingspunt. S2HO legt hier uit hoe een brandmerk is opgebouwd en waarom het niet hetzelfde is als een meetnummer. Via het Scheepsmetingsregister van S2HO zocht ik op 22 B MIDD 1927. Daarmee verscheen voor het eerst een controleerbare reeks: MARIA → JANSJE → LUCTOR
Maria: het verhaal begon anders dan ik dacht
De oudste gekoppelde meting betreft de Maria. Het schip staat geregistreerd als klipperschip, met een lengte van 19,92 meter en bouwjaar 1912. Pieter Cornelis Roest wordt bij deze meting als eigenaar genoemd. Dat was een verrassing. In eerdere versies van mijn onderzoek ging ik uit van bouwjaar 1914. De officiële meetregistraties noemen echter 1912. Een latere meting, R38484N, vermeldt bovendien Gebr. Paans in Roodevaart als werf en bouwplaats. Voor dit onderzoek hanteer ik daarom 1912 en Gebr. Paans als de best gedocumenteerde gegevens van dit moment. Meer over de werf is te lezen op de pagina Scheepswerf Gebr. Paans in Roodevaart.
Het brandmerk verschijnt in 1927
Het Kadaster heeft bevestigd dat het schip op 25 juli 1927 onder brandmerk 22 B MIDD 1927 werd teboekgesteld. Een getuigschrift van inbranding uit dat jaar koppelt het schip, dan nog onder de naam Maria, aan P. Roest, schipper te Breskens. Op het schip wordt het nummer aangebracht dat uiteindelijk de rode draad van mijn hele onderzoek zou worden. De historische Kadasterstukken zijn te doorzoeken via de Kadaster Informatie Database van S2HO. Zoek daar op 22 B Midd; het jaartal mag volgens de handleiding worden weggelaten.
Van Maria naar Jansje
De Kadasterstukken vullen nu de volgende stap in. Op 1 december 1927 werd de Maria bij akte 2/9 geleverd aan Willem Jongman uit Breskens. Bij de overdracht werd de scheepsnaam gewijzigd in Jansje. Dit is het formele begin van de periode van het schip binnen de familie Jongman. De meting R13463N van 1 juli 1942 vermeldt de Jansje als motorklipperschip. Het schip was toen 24,06 meter lang en 5,06 meter breed, met een waterverplaatsing van 118,109 ton. Willem Jongman staat als eigenaar geregistreerd. Vergeleken met 1912 was het schip 4,14 meter langer. Dat wijst op een eerdere verlenging of verbouwing, maar de datum, werf en opdrachtgever zijn niet bekend.
Een schip dat bleef veranderen
De opeenvolgende metingen laten zien hoe ingrijpend het schip door de jaren heen veranderde:
Maria: 19,92 meter;
Jansje: 24,06 meter;
Luctor in 1957: 35,83 meter;
Luctor in 1975: 35,78 meter.
De meetgegevens laten zien dat het schip in de loop van de tijd flink veranderde. De naam en het brandmerk verbinden de metingen, terwijl de afmetingen zichtbaar maken hoe groot die veranderingen waren.Tussen 1942 en 1957 nam de lengte toe met 11,77 meter en de waterverplaatsing met bijna 89 ton. Dat is een sterke aanwijzing voor een forse verlenging of verbouwing. De meetgegevens vertellen alleen niet precies wanneer het werk plaatsvond, welke werf het uitvoerde of in hoeveel fasen de verbouwing gebeurde.
Jansje wordt Luctor
Een van de lastigste onderdelen van mijn speurtocht was dat Luctor geen zeldzame scheepsnaam was. Ik vond verschillende schepen waarvan ik korte tijd dacht dat ze misschien de vroegere Jansje waren. Zo was er een Luctor die eveneens bij Paans in Roodevaart was gebouwd. Dat leek veelbelovend, maar dat schip stamde uit 1914 en had andere afmetingen. Een andere Luctor werd in 1953 gekocht door Van der Vliet en Bezemer, maar bleek in 1928 als Entreprise te zijn gebouwd. Weer een andere Luctor uit 1912 kwam van Zwolsman in IJlst. Steeds kwam ik terug bij dezelfde les: Niet de naam, maar het brandmerk bepaalt de identiteit.De meetbrief R22719N werd op 18 maart 1957 in Rotterdam opgemaakt. De Luctor was toen 35,83 meter lang, 5,02 meter breed en 1,86 meter diep. De waterverplaatsing bedroeg 206,802 ton. De ligger verwijst naar R13463N als de vorige meting, waardoor de verbinding met de Jansje rechtstreeks zichtbaar is. Op 27 maart 1957 werd een viercilinder Mercedes-Benzmotor van 120 pk geregistreerd. Een technische aantekening uit 1976 noemt later motornummer 544645 bij een General-scheepsdiesel. Het handschrift is niet duidelijk genoeg om alle specificaties met zekerheid over te nemen.
Op 17 en 18 juli 1958 lag de Luctor in Kruispolderhaven. Een scheepsmeter bracht het brandmerk 22 B MIDD 1927 opnieuw aan en verwees naar meetbrief R22719N. Het getuigschrift beschrijft ook de plek: aan stuurboord in de achterwand van de roef, ongeveer 0,75 meter vanaf de hekplaat, 0,35 meter vanaf de lengteas en 0,86 meter boven het dek. Dat detail verbindt het juridische nummer met een concrete plek op het schip. Op 24 juli 1958 werd een hypotheek van ƒ 27.000 ingeschreven. De Kadasterkaart noemt Levinus Oscar Daelman uit Westdorpe als schuldeiser. Hij was dus de hypotheekverstrekker, niet de eigenaar. Meer uitleg over zulke inschrijvingen staat bij de Kadasterpagina over hypotheekinformatie voor schepen (https://www.kadaster.nl/producten/boten/hypotheekinformatie-schip).
Op 8 februari 1967 werd de Luctor bij akte 87/152 geleverd aan Cornelis van den Herik uit Sas van Gent. Op dezelfde datum staat op de hypotheekkaart een tweede inschrijving van ƒ 40.000. De inschrijving geeft op zichzelf geen antwoord op de vraag wie het schip dagelijks voer of waar het op dat moment was.
De laatste bekende scheepsmeting is R38484N van 8 januari 1975. De Luctor was toen 35,78 meter lang en 5,02 meter breed, met een diepgang van 1,86 meter en een waterverplaatsing van 208,540 ton. De ligger noemt Gebr. Paans in Roodevaart als werf, 1912 als bouwjaar en R22719N als vorige meting. Een volgende meting staat niet vermeld.Op 22 januari 1976 werd het gekozen domicilie gewijzigd van Oostkade 34 in Sas van Gent naar Meeuwdonk 44 in Veghel. Een gekozen domicilie is het juridische adres voor de registratie; het bewijst niet dat de eigenaar daar daadwerkelijk woonde. De wijziging verwijst naar stuk 417/122. De eerdere wijziging naar Sas van Gent verwijst naar 5/162.
Het administratieve spoor eindigt in 1979
Het Kadaster bevestigde dat de teboekstelling van de Luctor onder brandmerk 22 B MIDD 1927 op 26 november 1979 wegens sloop is doorgehaald. De brief verwijst naar aangifte 518/71. Daarmee is bekend waarom en wanneer het schip uit de teboekstelling is verwijderd. Dat is niet hetzelfde als de exacte fysieke sloopdatum. De datum en plaats waarop het casco daadwerkelijk uit elkaar is gehaald, zijn nog niet vastgesteld. De administratieve einddatum is dus gevonden, maar het laatste fysieke hoofdstuk van de Luctor ontbreekt nog. Het Kadaster legt uit wat een doorhaling van de teboekstelling inhoudt.
Wat weet ik inmiddels zeker?
de metingen van Maria, Jansje en Luctor zijn via brandmerk 22 B MIDD 1927 en de opeenvolgende meetnummers met elkaar verbonden;
de huidige officiële meetgegevens noemen 1912 als bouwjaar en Gebr. Paans in Roodevaart als werf;
in 1927 is de Maria gekoppeld aan P. Roest uit Breskens;
later verschijnt hetzelfde schip als Jansje, met W. Jongman als eigenaar;
vóór 18 maart 1957 krijgt het schip de naam Luctor;
de laatste bekende scheepsmeting dateert van 8 januari 1975;
het Kadasterspoor loopt door tot de doorhaling van de teboekstelling op 26 november 1979.
Welke vragen wil ik proberen te beantwoorden door verder onderzoek?
Wanneer en bij welke werf werd het schip tussen 1912 en 1942 verlengd of aangepast?
Wanneer, waar en in hoeveel fasen vond de grote verlenging tussen 1942 en 1957 plaats?
Wat vertellen de onderliggende stukken bij verwijzingen 5/162, 417/122 en aangifte 518/71 nog over de laatste jaren?
Op welke datum en op welke plaats is het casco daadwerkelijk gesloopt?
Zijn er foto's, krantenberichten of andere documenten die de laatste vaart of sloop kunnen bevestigen?
Bronnen en verder lezen
Scheepsmetingsregister — S2HO — zoek op brandmerk 22 B MIDD 1927 of op de meetnummers Zb816N, R13463N, R22719N en R38484N.
Kadaster Informatie Database — S2HO — voor historische Kadasterkaarten en getuigschriften van branding.
Handleiding Scheepsmetingsregister — Maritiem Museum Rotterdam — uitleg over liggers, brandmerkboeken en de zoekmogelijkheden.
Uitleg over brandmerken — S2HO — uitleg over het verschil tussen een brandmerk en een meetnummer.
Scheepswerf Gebr. Paans — SSRP — achtergrondinformatie over de werf in Roodevaart.
Eigendomsinformatie schip — Kadaster — informatie over geregistreerde eigenaars en scheepsgegevens.
Hypotheekinformatie schip — Kadaster — informatie over hypotheken, schuldeisers en beslag.
Onderzoeksstand: 9 November 2026. Nieuwe primaire bronnen kunnen aanleiding geven om onderdelen van deze reconstructie aan te vullen of te herzien.
Disclaimer
Denhardsworld.com is mijn persoonlijke website, zonder winstoogmerk. De inhoud — teksten, foto's en verhalen — is van persoonlijke aard en geeft uitsluitend mijn eigen mening weer, niet die van werkgevers, opdrachtgevers of andere organisaties waarmee ik verbonden ben (geweest). Waar ik bronnen, beelden of materiaal van derden gebruik, probeer ik dit correct te vermelden. Kom je iets tegen dat niet klopt of waarvan je rechthebbende bent, laat het me weten — ik pas het graag aan.
De site wordt regelmatig bijgewerkt en kan onvolledigheden bevatten. Er kunnen geen rechten aan de inhoud worden ontleend.
